. 

N

جمهوري اسلامي ايران

وزارت كشور

استانداري سيستان و بلوچستان

مديريت بازارچه هاي مرزي استان

تهيه وتنظيم:

مديريت بازارچه هاي مرزي استان

 ((مقـدمــه))

     استان سيستان و بلوچستان پهناورترين استان كشور است كه در منتهي اليه جنوب شرقي كشور قرار دارد اين استان حدود 1100 كيلو متر مرز خاكي با دو كشور پاكستان و افغانستــان و حــدود 300 كيلــــومتــر مـــرز آبــي دركــــرانــه هــــاي دريــاي عمــان دارد.  استان سيستان و بلوچستان از شمال به خراسان جنوبي و افغانستان ، از مغــرب به هرمزگان و كرمان ، از جنوب به درياي عمان و از شرق به كشورهاي افغانستان و پاكستان   محدود مي باشد.

اين استان با ميزان تراكم نسبي 7/7 نفر در هر كيلومترمربع يكي از كم تراكم ترين استانهاي كشور است كه با مساحت 187502 كيلومتر مربع حدود 04/11 درصد از مساحت كل كشور را به خود اختصاص داده است.اقليم استان از نوع خشك و بياباني است و از جمله مناطق خشك و كم باران محسوب مي شود . متوسط بارندگي ساليانه به 100 ميليمتر مي رسد كه همين نزولات ناچيز هم در مــدتي كوتاه ريزش نموده و خود باعث بــروز مشكلات و خساراتي مي گردد. با توجــه به مدارك باستاني و تاريخي معلـــوم و مشخـــص گرديــــده كه ســــرزمين        سيستان و بلوچستان از آغاز رهگذر و حتي محل سكونت نژادها و ملل مختلفي بوده و زبانها و لهجه هاي گوناگوني در اين منطقه تكلم شده است . يكي از نقاطي كه در مسيــرمهاجرت انسـان از آفريقـا به جنوب شـــرقي آسيا قرار داشته بلوچستان است.سرزمين بلوچستان از گذشته بسيار دور بر سر راههاي تجارت جهان مانند راه ابريشم و تجارت اروپا وكشورهاي مديترانه با هندوستان قرار داشته و مي توان گفت كه داراي جـاذبــه هاي توريستـــي و بازرگانـي بوده است و محل كنوني شهر زاهدان مركز اتراق و بارانداز كاروانهاي شتر منطقه بلوچستان در مسير رفت و برگشت به سيستان و نقاط ديگر محسوب مي شده و مراكز شهري كنوني در قديم محل داد و ستد بوده كه از آنجا توسط  پيلـه وران و تجــار به نقاط ديگر كشور حمل مي شـده و بفروش مي رسيده است. وجود همين پارامترهاي مثبت در اين استان دولتمردان را در بعد از پيروزي انقلاب اسلامي برآن داشت كه به منظور رفع محروميت استان و ايجاد اشتغال براي مرزنشينان با محوريت قراردادن منابع بازرگاني و تجاري استان در مصوبه توسعه محور شرق به جنبـــه هاي  بازرگاني و تجاري اهميت داده و با ايجاد بازارچه هاي مرزي و تأسيس  منطقه ويژه تجاري صنعتي چابهار گامهاي اساسي براي توسعه پايدار استان بردارند . بر همين اساس  بازارچه هاي مرزي پيشين ، ميرجاوه و كوهك در سال 71 به تصويب هيئت محترم دولت رسيد و بازارچه مرزي ميلك در شهرستان زابل نيز با لحاظ شرايط حاكم بر افغانستان به تصويب دبيرخانه شوراي عالي امنيت ملي رسيد. وجود راه آهن زاهدان وپاكستان و قرارگرفتن اين استان در محور ارتباطي اكوو وجود زمينه هاي مناسب جهت صدور كالا و خدمات بخصوص ترانزيت از ديگر قابليتهاي اين استان بود كه در طرح توسعه محور شرق به آن     پرداخته شده است .

- بازارچه مرزي ميلك :

       اين بازارچه براساس مصوبه شوراي عالي امنيت ملي ودر راستاي اهداف گوناگون سياسي اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي ايجاد شد و يكي از اهداف مهم آن رسمي كردن مبادلات بين ايران و كشور همسايه افغانستان بود ازديگر اهداف آن ايجاد اشتغال براي مردم بومي و بالا بردن درآمد آنان از طريق تبادل كالاها، جلوگيري از قاچاق مواد مخدر، حفظ ثبات و امنيت مرزي منطقه ، همكاري با نيروي انتظامي و بهبود مسائل اجتماعي و فرهنگي مردم اين منطقه بوده است .

اين بازارچه در جوار روستاي ميلك ودر مجاورت رودخانه مرزي پريان مشترك و در نزديكي شهر زرنج مركز ولايت نيمروز افغانستان قراردارد به جهت اهميت اين بازارچه رقمي بالغ بر دوميليارد ريال از محل درآمد حاصل از اجاره غرفه و خدمات صرف ساخت و ساز و احداث ابنيه و تأسيسات اداري اين بازارچه شده است . بگونه اي كه در حال   حاضر 7 دستگاه سوله ( انبار )- 58 غرفه تجاري و ساختمان اداري بازارچه   گمرك و پاسگاه  انتظامي و باسكــول 60 تني در ايـــن بازارچــه احـــداث و يكي از كاملترين بازارچه هاي سطح استان مي باشد. به جهت بازار مناسب كشور افغانستان تنوع صادراتي كالا دراين بازارچه بيش از ساير بازارچه ها مي باشد خشكسالي هاي پي در پي در استان سبب شده تا بسياري از افراد بومي منطقه در قالب غرفه دار و يا كارگران  خدماتي در بازارچه مشغول بكار شوند كه تعــداد كارگران در حدود 300 الي 400 نفرمي شوند   در بدو تأسيس بازارچه به دليل امكان واردات بسياري كالاهاي لوكس و لوازم خانگي سبب گرديده كه بازار زابل با انبوه كالاهاي وارداتي از افغانستان روبرو گرديده كه به تبع آن تأثيراتي نيز بر ساير پارامترهاي منطقه اي بگذارد. بحران خشكسالي از يك سو و حجم مبادلات كالا از سوي ديگر سبب گرديد كه مسئولين را به فكرايجاد منطقه ويژه تجاري براي سيستان بياندازد كه اين نيز به نوبه خود در جهت شكوفايي و رشد اقتصادي منطقه موثر ومفيدخواهد بود .در اهميت منطقه ميلك همين بس كه بدنبال تحولات افغانستان و برقراري روابط سياسي در راستاي برقراري مبادلات تجاري و بازرگاني حسب تصميمات دولتين دو كشور پل مرزي ميلك كه ميتواند در رونق تجاري و اقتصادي و ترانزيت منطقه مفيد و موثر باشد در جوار بازارچه مرزي ميلك افتتاح و مورد بهره برداري تجار و بازرگانان قرارگرفت. با افتتاح پل ابريشم اكثر تجار و غرفه داران بدليل اقتصادي بودن صدور كالا مبادرت به صادرات از طريق گمرك نموده و كاهش صادرات اين بازارچه را پس از افتتاح پل شاهد هستيم . از سال 84 با توجه به اعتبارات تخصيص يافته از سوي دولت محترم كارهاي ذيل انجام پذيرفته

1- محوطه سازي بازارچه كه هم كنون نيز در حال انجام مي باشد

2-  ايزو گام ساختمان

3- تعميرات آب وبرق ساختمان

4- رنگ آميزي ساختمان

- بازارچه مرزي ميرجاوه :

          اين بازارچه در جوار ميله مرزي 72 ، و در 15 كيلومتري بخش ميرجاوه قراردارد كه با شهرك تفتان پاكستان هم مرز مي باشد. فعاليت تجاري دراين بازارچه از سال 75 با حضور عوامل گمرك و مرزباني آغاز و به جهت موقعيت مناسب تجاري و امكان واردات كالاهايي با صرفه اقتصادي مانند برنج از استقبال خوب مرزنشينان برخوردار    بوده اســت بگونــه اي كه حجم صـادرات و واردات در آن سالـها برابـري مي نمـايد.   اين بازارچه در محوطه اي به مساحت 120000 متر مربع واقع شده عمده اقلام صادراتي از اين بازارچه شامل نخود خام كشمش   خرماي قصب - خرماي مضافتي - زيره سبز - تخم گشنيز نخود چي اناردانه مي باشد. اين بازارچه داراي تأسيسات اداري بـــراي كاركنـان بازارچه وگمـــرك ومرزباني وهمچنيــن سولــه،انبــارو باسـكـول 60 تنــي  مي باشد. بدليل همجواري اين بازارچه با گمرك رسمي و همچنين نبود انگيزه هاي اقتصادي براي كار در بازارچه ها ( مانند عدم امكان واردات بالا بودن تعرفه و عدم كنترل دقيق مرز) بسياري از پيله وران از ادامه كار در بازارچه خودداري وبصورت مستقل و يا در غالب تعاونيهاي مرزنشين اقدام  به مبادله  كالا از طريق گمرك ميرجاوه مي نمايند. همه اين عوامل دست به دست هم داده و تراز مثبت تجاري را در اين بازارچه بوجود آورده است . بطوريكه از سال 77 به بعد كه ورود برنج از ليست كالاي قابل ورود از بازارچه ها حذف گرديد فقط در زمينه صادرات از اين بازارچه آنهم با سياستهاي تعديل تعرفه ها كه از سوي مديريت بازارچه هاي مرزي استان در هر سال اعمال مي شده آمار بالاي صادرات را از اين بازارچه در سالهاي بعد شاهد هستيم . متأسفانه از ارديبهشت ماه سال جاري با اعلام عدم برخورداري صادرات بازارچه اي از جوايز صادراتي كاهش چشم گير صادرات اين بازارچه در سال جاري درپي داشت . اميد مي رود با سياست گذاري مناسب شاهد شكوفايي تجاري اين بازارچه كه همانا ايجاد اشتغال سالم و قانونمند را در پي دارد باشيم . با عنايت به اعتبارات تخصيص يافته از سال 84 كار رنگ آميزي ، تعميرآب ، برق و ساخت دربهاي ورود و خروج در بازاچه انجام شده است .

- بازارچه مرزي پيشين :

       اين بازارچه در زميني به مساحت 9000 متر مربع در 15 كيلومتري بخش پيشين از توابع شهرستان سرباز و در مقابل روستاي رديك پاكستان قراردارد. اين منطقه نيز از دير باز محل مبادله  كالا بصورت تهاتري بوده بگونه اي كه در سالهاي اول انقلاب احداث گمرك رسمي براي مبادلات قانوني كالا در دستور كار دولتمردان قرار گرفته و ساختمان گمرك و انبارهاوتأسيسات مورد نياز نيز ساخته و بدليل عدم استقبال كشور مقابل بلااستفاده  مانده است. فعاليت تجاري در اين بازارچه از سال 75 آغاز و درحال حاضر يك كانتينر و دو باب اطاق جهت مجموعه اداري و دو سوله به مساحت 2150 متر مربع بعنوان انبار ويكدستگاه باسكول 60 تني جهت انجام امورات بازارچه استفاده مي شود. عمده اقلام صادراتي از اين بازارچه شامل نخود خام خرما كشمش سيمان پياز موكت و خشكبار مي باشد كه متأسفانه از سال 77 كه برنج از ليست كالاهاي قابل ورود از بازارچه حذف گرديده بدليل مقرون بصرفه نبودن صادرات با افت جدي مواجه شده و از سال 78 به بعد ميزان واردات سيرنزولي داشته . از نيمه دوم سال 84 بدليل امكان واردات نخودلپه اي و دام زنده از كشورمقابل شاهد افزايش صادرات 61% درصدي اين بازارچه هستيم . درسال 85 از محل اعتبارات عمراني كار تعميـــرات بازارچــه  انجام شده است.  

 - بازارچه مرزي كوهك :

اين بازارچه در 5 كيلومتري روستاي كوهك ازتوابع بخش بم پشت سراوان در محدوده فنس كشي شده فعاليت تجاري خود را از سال 75 آغاز و بدليل نبود تفاهم نامه با كشور مقابل دچار نوسانات شديد تجاري بوده است. اخيراًبا پيگيريهاي انجام شده مكان بازارچه بدليل مشكلات فني مطرح شده از سوي مرزباني به محل مناسب تري در هفت كيلومتري روستاي كوهك منتقل گرديده است . پس از انتقال به محل جديد با تخصيص اعتباري بالغ بر 802/587/498 ريال فنس كشي و متعاقب آن دولت پاكستان نيز مبادرت به ساخت گمرك و تأسيسات موردنياز نموده است. با توجه به استقبال دولت پاكستان و شرايط مناسب براي رونق مبادلات اقتصادي و تأكيد رياست محترم جمهوري در سفر به استان براي تقويت بازارچه هاي مرزي اعتبار موردنياز براي ساخت تأسيسات اداري شامل يك سوله هزار متري با كاربري انبار و يك سوله با كاربري اداري و تجاري براي غرفه ها و مجموعه اداري و همچنين دو اطاقك نگهباني در محل دربهاي ورود و خروج و باسكول 60 تني مدرن تأمين و كار ساخت آن دردست اجرا مي باشد. عمده كالاهاي صادراتي از اين بازارچه خرما موكت سيمان و خشكبار است كه اين بازارچه نيز همانند دو بازارچه ميرجاوه و پيشين متأثر از سياست حذف واردات برنج با تراز مثبت تجاري روبرو كه در سالهاي اخير با واردات كنجد و دام تا حدودي توازن در ميزان صادرات و واردات صورت گرفته است. اين بازارچه از موقعيت تجاري مناسبي برخوردارمي باشد كه در صورت موافقت كشور مقابل و مسئولين داخلي پيشنهاد مرز رسمي براي منطقه كوهك در دست بررسي مي باشد. بدليل جابجايي تا مدتي قبل فاقد تأسيسات اداري و انبار بوده و از چهار دستگاه كانكس براي انجام امور اداري و گمرك استفاده مي گردد. در محوطه 10 هكتاري فنس كشي گرديده و ازامكانات آب ، برق و تلفن برخوداراست با توجه به تأمين اعتبار لازم در سال 84 از محل اعتبارات توازن منطقـــه اي كــــارساخـــــــت وســـازتأسيسات اداري و تجاري ، انباروباسكول     دردست اجرا مي باشد .

 - بازارچه مرزي جالق :

اين بازارچه در 15 كيلومتري بخش جالق براساس مصوبه طرح توسعه توازن منطقه اي استان پس از جانمايي ، با اعتباري بالغ بر 8 ميليارد ريال فنس كشي،   احداث ساختمان اداري و تجاري به مساحت 1281 متر ، دو واحد يك هزار متري سوله به عنوان انبار ، تأسيسات آب ، برق ،باسكول 60تني درتاريخ 13/6/84 افتتاح وازتاريخ 12/2/85 با استقرار پرسنل عوامل گمرك و آماده بهره برداري مي باشد .

اين بازارچه پس از افتتاح بدليل مشكلات فرامرزي و نبود راه مناسب در خاك كشور مقابل( عدم امكان تردد خودرو هاي سنگين ) با عدم استقبال مواجه گرديده كه با توجه به اينكه از اين منطقه بيشتر فرآورده هاي نفتي و روغن تصفيه دوم قاچاق گرديده و درحال حاضر امكان صدور اين نوع كالاها از طريق بازارچه ها وجود ندارد از ديگر عوامل ركود صادراتي بازارچه مي باشد

   - بازارچه مرزي ريمدان :

      اين بازارچه در حوزه شهرستان چابهار بوده و جانمايي آن انجام و در سال 84 با تخصيص اعتبار از طريق توازن منطقه اي كارفنس كشي ، انشعاب آب ، برق ،    نصب باسكول ، خريد كانكس و ساخت سرويس بهداشتي ، تسطيح بازارچه ،   خريد تانكر و حوض انبار انجام شده است  و با استقرار گمرك در ارديبهشت  ماه 87   در حال بهر ه برداري  آزمايشي مي باشد

 - بازارچه مرزي گمشاد :

     اين بازارچه در سال 84  دربخش ميانكنگي زابل روستاي گمشاد واقع شده است و  نسبت به فنس كشي ، انشعاب آب ، برق ، تلفن نصب كانكس، خريد باسكول وساخت سرويس بهداشتي اقدام شده است و در تاريخ 19/9/86 افتتاح گرديده.

- بازارچه مرزي صيادي پسابندر :

     اين بازارچه از سال 1380 به تصويب هيئت محترم وزيران رسيده وهدف ازتأسيس آن فراهم نمودن زمينه مبادلات صيادي اهالي ساكن  در كنار درياي عمان مي باشد.    اين بازارچه در حوزه شهرستان چابهار قراردارد كه جانمايي آن انجام وقطعه زميني در منطقه پسابندر پيش بيني شده ولي بدليل نبود تفاهم نامه با كشور مقابل و مشكلات مربوط به تردد اهالي با توجه به اينكه نقطه صفرمرزي در 20 كيلومتري ساحل  مي باشد تا كنون عليرغم برگزاري جلسات و پيگيريهاي اداري راه اندازي نشده است، با توجه جلسه اخير درمحل فرمانداري چابهار و قول مساعد مرزباني در جهت حل مشكلات با توجه به پيش بيني اعتبار در سال 86  انشاء ا.. هرچه زودترشاهد شروع ساخت و ساز در اين بازارچه باشيم .

بازارچه هاي مرزي پيشنهادي

1-   بازارچه مرزي چوتو در شهرستان زهك

اين بازارچه در سال83  به تصويب هيئت محترم وزيران رسيده با توجه به اينكه پيشنهاد آن در زمان دولت قبلي افغانستان و استقرار طالبان بنا به شرايط حاكم درآن زمان بوده كه پس از استقرار دولت جديد  در افغانستان و تغيير بافت جمعيتي منطقه درخواست جابجايي محل احداث بازارچه از ميل 46 به منطقه چوتودر حوزه شهرستان زهك شده است.

2-  بازارچه مرزي روتك در شهرستان خاش

3- بازارچه مرزي شمسر وحق آباد در شهرستان سراوان

پشنهادات  جهت رونق بازارچه هاي مرزي  

1.      تعديل تعر فه هاي گمركي و سود بازرگاني

2.     برخورداري غرفه داران از جوايز صادراتي و معافيت هاي ثبت سفارش و سود بازرگاني

3.   انسداد مرزها جهت جلوگيري از قاچاق صادرات و واردات كالا و درنتيجه رويكرد قانونمند صادرات و واردات كالا از مبادي قانوني ( بازارچه ها و گمرك)

4.     اخذ مجوزسهميه واردات با تخفيف ويژه براساس مصوبات شوراي ساماندهي   مبادلات مرزي 

5.     اخذ تفويض اختيار تنظيم ليست كالاي مورد نياز استان وسيله كميته توسعه صادرات و واردات استان از كشورهاي همجوار

6.     انسداداد مرزها و ايجاد پاسگاه هاي نيروي انتظامي در دو سوي مرز جهت جلوگيري از تردد مرزنشينان و حمل كالاي قاچاق

7.     اعلام فهرست كالاهاي مورد نياز ساكنين مرزي و صادرات و واردات قانونمند از مبادي قانوني

8.      عقد قرارداد كالاي مورد نياز كشور همجوار در سطح كلان از طريق مبادي دولتي

9.      ايجاد راههاي مناسب جهت حمل كالا

10.   اعلام فهرست توليدات صنعتي ، معدني ، كشاورزي جهت بهره گيري در بازارهاي   هدف دو كشور

11.   صادرات و واردات كالا با استانداردهاي قابل قبول

12.  بسته بندي مطلوب كالا جهت جلوگيري از خسارات در حمل

13. ايجاد نمايشگاه هاي كالاي توليدي صنعتي ، معدني ، كشاورزي دو كشور همجوار در مناطق مختلف دو كشور حداقل سالي دو نوبت

14. احداث و راه اندازي بازارچه هاي مرزي در مقابل بازارچه هاي مرزي كشور همجوار

15.  تنظيم و تصويب چارت تشكيلاتي نيروهاي بازارچه هاي مرزي در قالب    تشكيلات استانداري

16. با عنايت به بند ( الف ) تبصره 7 قانون بودجه سال 1385 كه به استانداريها اجازه داده شد از امكانات بازارچه هاي مشترك استفاده نمايند، عزل ونصب مديريت بازارچه هاي مرزي همانند سنوات گذشته وسيله استانداران محترم انجام پذيرد .

17. اخذ مجوز واردات ميوه هاي گرمسيري از بازارچه هاي مرزي

18. ترميم راه ارتباطي جكيگور به بازارچه  مرزي پيشين

19.  امكان صادارت و فروش فرآورده هاي نفتي از بازارچه هاي مرزي

20.  رفع مشكل صادرات سيمان از بازارچه  هاي مرزي

مشكلات بازارچه هاي مرزي استان و غرفه داران

1- قاچاق كالا بدليل عدم انسداد مرز

2-عدم آگاهي پاسگاههاي نيروي  انتظامي از بخشنامه هاي جاري و به تبع آن توقيف كالاي مجاز درمحور هاي منتهي به بازارچه ها و پرداخت هزينه هاي خواب كالا  وسيله  غرفه داران

3-           ممنوعيت  اخير صادرات سيمان

4-           عدم صدور مجوز واردات برنج چاي از كشور پاكستان

5-            افزايش تعرفه هاي گمركي و سود بازرگاني براي كالاي وارداتي

6-            عدم احداث بازارچه وسيله كشور همجوار در مقابل بازارچه هاي مرزي استان

7-           عدم هماهنگــي سازمانهــاي ذيربط درزمينه صـــدور مجـــوز كالاي وارداتــي  مورد نياز منطقه

8-           عدم برخورداري غرفه داران از جوايز صادراتي ( بخشنامه اخير گمرك ايران )

9- حذف امتياز معافيت بازارچه ها از پرداخت حق ثبت سفارش 

10- عدم حضور نمايندگان دستگاههاي دولتي از قبيل بهداشت،استاندارد ،  در مناطق نزديك به بازارچه ها   

 فهرست كالاهاي صادراتي بازارچه مرزي ميلك

از تاريخ 1/6/84 لغايت 28/12/86

فهرست كالاهاي وارداتي   بازارچه مرزي ميلك

فهرست كالاهاي صادراتي بازارچه مرزي ميرجاوه

فهرست كالاهاي صادراتي بازارچه مرزي پيشين 

فهرست كالاهاي وارداتي   بازارچه مرزي پيشين

فهرست كالاهاي صادراتي بازارچه مرزي كوهك 

فهرست كالاهاي وارداتي  بازارچه مرزي كوهك 

فهرست كالاهاي صادارتي  بازارچه مرزي جالق