مقدمه :

استان سیستان و بلوچستان با بیش از  181هزار  کیلومتر مربع وسعت که حدود 1100 کیلومتر مرز خاکی با دو کشور پاکستان و افغانستان و حدود 300 کیلومتر مرز آبی دارد. یکی ازمزیتهای نسبی استان در بخش کشاورزی شیلات و آبزی پروری است که پس از انقلاب به خوبی شناسایی و سرمایه گذاری شد بطوریکه بالغ بر 250 میلیارد تومان در27 سال گذشته در این بخش سرمایه گذاری گردید تا زیر ساختها شکل گیرد و تولید و اشتغال رشد نماید .

دسترسی آسان به آبهای آزاد اقیانوسی ،وجود اسکله های متعدد ،وجود دریاچه فیروز فام هامون ،منابع آبی داخلی استان ،وجود زمین های  لم یزرع  مستعد پرورش میگو،فراهم بودن  زمینه صادرات ، شهرکهای صنعتی ایجاد شده ،اختصاص 6/42% صید کشور و 80%صید ماهیان صنعتی به این استان  ،فراهم بودن زمینه دوبار پرورش میگو در سال ، فراهم بودن  زمینه پرورش ماهی در قفس و امکان توسعه و ایجاد صنایع فراوری جدید میطلبد برنامه ریزی لازم جهت بالفعل نمودن این استعداد ها صورت پذیرد . اکثر فعالیتهای شیلاتی  عنوان شده در شهر بندری و زیبای چابهار در دو زمینه صیدو صیادی و آبزی پر وری صورت گرفته است.

لذا با توجه به پتانسیلهای موجود ،اشتغال و روند رو به رشد صید و صیادی که ذکر شد  در صورت تامین اعتبارات عمرانی مورد نیاز همگام با توسعه سرمایه گذاری قدم مثبتی در جهت بالا بردن استفاده از ظرفیتها برداشته خواهد شد .

اهداف:

اهداف اداره کل شیلات در زمینه ارتقاء و پیشرفت صنعت صید و صیادی در استان سیستان وبلوچستان

1-    ایجاد اشتغال از طریق تجهیز و توسعه ناوگان صیادی

2-   ایجاد اشتغال از طریق صنایع شیلاتی

3-   اصلاح و بهسازی روشهای صید و حمل و نقل آبزیان

4-   توسعه و تکمیل زیر ساختها

5-   آموزش و ترویج روشهای نوین صید وصیادی

6-   ایجاد مراکز آموزش لازم به منظور ارتقا، سطح علمی فعالان بخش

7-        صدور موافقت اصولی و مجوز صید

8-        فراهم نمودن زمینه جذب تسهیلات بانکی

9-        حفاظت از منابع و ذخایر

10-    بازسازی ذخایر

بخش صید و صیادی

بر اساس آمارهای موجود در سال 1360 جمعا تعداد  1115 نفر صیاد با 315 فروند شناور در منطقه فعال بوده که عمده صید آنها  شامل ماهیان تجاری و در مناطق صاحلی مورد مصرف ساحل نشیان قرار می گرفت و با فعالیت شیلات در سال 1372 یعنی 12 سال پس از تاسیس شیلات تعداد صیادان به 10225 نفر در غالب 9 شرکت تعاونی و 2 شورای صیادی فعالیت می نمودند رسید. میزان صید آبزیان نیز در این سال به 20000 تن رسید و در حال حاضر شیلات استان با بهره گیری از 11 اسکله و جایگاه تخلیه صید و 2395 شناوراعم از قایق و لنج و حدود 23 هزار نفر صیاد دائمی و فصلی در قالب 32 تعاونی صیادی به امر صید و صیادی فعالیت می نمایند و حاصل تلاش آنها در سال 1385 استحصال حدود 181700 تن آبزیان بوده که نسبت به برنامه توسعه 28 % افزایش نشان می دهد.

v   میزان صید در استان طی سالها: 1385-1374

میزان صید انواع آبزیان کشور در سال 85 نسبت به سال 84 با 4/8 درصد رشد همراه بود و نسبت به پیش بینی اهداف کمّی سال دوم برنامه چهارم توسعه 7/6 درصد افزایش داشت. از 420 هزارو 882 تن صید در سال 85 بدین شرح می باشد.

v         تعداد شناورها از سال 1385 – 1383

v   با توجه به افزایش شناور های صیادی در سالهای 1385- 1384 از نوع کلاس لنج ( نسبت به سال 1383) تعداد 8000 نفر در این دو سال به طور مستقیم و غیر مستقیم  شغل ایجاد شده  است .

v   پرداخت تسهیلات از محل بنگا ههای کوچک  اقتصادی زود بازده

ایجاد بازارچه های حراج برروی اسکله های صیادی برای اولین بار در کشور

فروش آبزیان صید شده بصورت مستقیم توسط صیادان و خرید آن بدون واسطه از جمله اهداف مهـم ایجاد بازارچه های حراج در بنادر صیادی است که ضمن حفظ کیفیت محصولات صید شده ، کاهش واسطه ها بالا بردن ارزش افزوده محصول رانیز به دنبال دارد و سود فروش محصول مستقیماً به صیاد می رسد  و باعث ترغیب و تشویق در تلاش صیادی می گردد . از جمله اهدافی که در ایجاد بازارهای حراج در نظر گرفته میشود عبارتند از :

·        فروش سریع محصول با قیمت عادلانه

·        کاهش فاصله قیمت بین صیادان و بازار مصرف

·        کنترل بهداشتی و بهینه در عرضه محصول

·        کاهش هزینه های نگهداری صید

·        افزایش درآمد صیادان

لازم به ذکر است که اولین بازار حراج کشور در اسکله صیادی رمین در استان سیستان و بلوچستان راه اندازی  و بازارچه های حراج پسابندرو کنارک راه اندازی  ، بریس و پزم نیز در دست احداث می باشد که تا پایان سال 86  به بهره برداری می رسد و خود میلیاردها ریال از حقوق صیادان را به خودشان باز می گرداند .

ایجاد سیستم برودتی (سردخانه) بر روی شناورهای صیادی برای اولین بار در کشور 

با توجه به فساد پذیری خاص و  تغییرکیفی ماهی و سایر فرآورده های دریایی اجرای یک سیستم مناسب جهت سردسازی و انجماد پس از صید ضروری است .  بدین منظور بر روی تعدادی از شناورهای صیادی سنتی سیستم برودتی نصب شد که باعث افزایش قابل توجه کیفیت  محصول، کاهش چشمگیر ضایعات و افزایش ارزش افزوده نسبت به قبل از آن به گونه ای که برای ماهیان صنعتی در هر کیلو 3000 تا 4000 ریال بالغ گشته است .در حال حاضر 203  فروند شناورهای سنتی به این سیستم مجهز شده اند .لازم به ذکر است که این سیستم برای اولین بار توسط طراحان داخلی با حمایت این اداره کل به انجام رسیده و علیرغم مشکلات اولیه برای ترویج آن هم اکنون در سطح وسیعی مورد استقبال قرار گرفته چون سود آوری بالایی دارد. بطوریکه با هفت بار صید کل هزینه نصب سیستم از محل افزایش درآمد و سود آوری برگشت می کند .

 ایجاد سیستم کنترل از راه دور شناورهای صیادی برای اولین بار در کشور

اولین و پیشرفته ترین سیستم کنترل ماهواره ای شناورهای صیادی که از طریق امواج ماهواره ای با  شناورهای صیادی در آبهای داخلی و بین المللی ارتباط برقرار می شود . این سیستم قادر است  در هر لحظه موقعیت شناورهای صیادی مجهز به دستگاه ردیاب (ترکس ) را بر روی نقشه های مخصوص مربوط به سواحل استان و اقیانوس با دقت قابل توجهی براساس طول و عرض جغرافیایی در رایانه اتاق مرکز کنترل مشخص  کند و همچنین امکان ارتباط برای موارد احتمالی ،تخلف از قوانین صید و مدیریت صحیح بر مصرف سوخت و در نهایت برنامه ریزی جهت عملی کردن روشهای صید استفاده نمود .

         این مرکز گزارشهای منظمی در خصوص چگونگی تردد شناور با ذکر مشخصات مسئول یا کاپیتان شناور ورود به منطقه ممنوعه صید که محدوده های کنترلی بر روی نقشه های دیجیتالی مشخص می شوند ارائه میشود .با استفاده از امکانات این سیستم در صورت وقوع هر نوع حادثه ای در دریا علاوه بر امکان برقراری ارتباط سریع تلفنی با فشار یک کلید اضطراری توسط پرسنل شناور ،مرکز کنترل از موقعیت شناور مذکور اطلاع حاصل کرده و می تواند دستور انجام عملیات نجات را صادر نماید . این پروژه با مشارکت بخش خصوصی و با اعتباری بالغ بر سه میلیارد  ریال و تجهیز 58 فروند شناور صیادی به سیستم ردیاب صورت گرفته شده است . 

واگذاری مدیریت بنادرصیادی  به بخش غیر دولتی برای اولین بار در کشور 

در اجرای ماده 88 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت و به منظور واگذاری اداره امور تحت مسئولیت اداره کل به اشخاص حقیقی و حقوقی  جهت  مشارکت هر چه بیشتر صیادان ، مدیریت اسکله های صیادی توسط بخش خصوصی و مخصوصا تعاونیهای صیادی از آرزوهای دیرینه سطح کشور بوده است که با هماهنگی  صورت گرفته و جلسات مستمر و به منظور بهره برداری الگویی از اکثریت اسکله های صیادی و تجاری کشور هلند ،برگزاری دوره های آموزشی توسط مدیریت یکی از اسکله های موفق کشور هلند در چابهار اولین اسکله صیادی کشور به بخش غیردولتی واگذار گردید . عملکرد و راهبری و مدیریت و اانظباط کاری در طی این مدت در این اسکله مشاهده گردید و شیلات کشور را بر آن داشت تا این مدل و الگویی برای کشور باشد .در همین راستا اسکله های بریس – پسابندر – کنارک ،پزم و دهها اسکله در سایر استانهای کشور در حال واگذاری به بخش خصوصی می باشد که خود انقلابی بزرگ در مدیریت صید کشور ایجاد خواهد نمود.

اسکله های شناور صیادی برای اولین بار در کشور

امروزه اگر چه وجود جزر و مدهای بلند ،خاک های بستر سست و بسیار سخت ،دسترسی به اعماق ،خورهای پیچ در پیچ و آبراهه های صعب العبور ، ساخت و ساز سنتی اسکله های ثابت را غیر ممکن می کند لیکن به مدد اندیشه و فن آوری اسکله ها و پهلو گیری شناور به حدی از ایمنی و راحتی ، مجهز بودن ، دوام و کارایی و ارزانی رسیده اند که دیگر هر نهاد  و مجموعه ای برای برآوردن نیازهای عملیاتی نظیر صیادی ، مسافری ، تخلیه و بارگیری ،تفریحی و گردشگری  می تواند اسکله ای  اختصاصی داشته باشد . امری که با بهینه سازی اسکله شناور بتنی امکان پذیر گشته است لذا اداره کل شیلات استان سیستان و بلوچستان بعنوان الگو و مدل برای کل کشور  این اسکله را نصب و راه اندازی نموده   که بعنوان پایلوت بسیار موفق  بتواند شروعی باشد برای کاری بسیار بزرگ و اقتصادی در سالهای آینده استان  و کشور .

فعالیتهای تکثیر و پرورش میگو در استان سیستان و بلوچستان

یکی از مهمترین محورهای فعالیت شیلات ،تکثیر و پرورش میگو می باشد  پرورش میگو در استان سیستان و بلوچستان (  چابهار ) با عنایت به ویژگیهای خاص منطقه از قبیل دمای مناسب ،کیفیت آب ، وجود اراضی وسیع و بلا معارض ، در دسترس بودن آب دریا و..... چشم انداز روشن و موفقیت آمیزی را فراهم نموده آست  بطوریکه تنها استانی است که دوبار در سال میگو در آن پرورش می یابد و الگویی برای کل  کشور است همواره بالا ترین برداشت در واحد سطح و بیشترین میانگین وزنی در سطح کشور مربوط به این استان میباشد بر اساس  مطالعات  بعمل آمده تاکنون بالغ بر 42 هزار هکتار  اراضی مناسب جهت پرورش میگو در سواحل جنوبی استان شناسایی گردیده است که عملیات اجرایی  سایت 4 هزارهکتاری پرورش میگوی غرب رودخانه باهوکلات (گواتر)  از اواخرسال 1374 آغاز و از سال  1378 شروع به بهره برداری گردیده  و سایتهای (لیپار ،کنارک ،رودیک و بریس ) واگذار گردیده که در حال تکمیل زیر ساختها می باشد.

v   جدول تولید میگوی استان

v   پیش بینی میزان تولید  میگوی پرورشی در برنامه پنج ساله چهارم

v   میزان صادرات آبزیان طی سالهای84، 85

ارائه طرح و مدل مناسب و موفق با سرمایه گذاری مستقیم سرمایه گذاران خارجی برای اولین بار در کشور در بخش پرورش میگو(سایت رودیک )

هدف اصلی این پروژه با وجود مشاورین متعدد خارجی از کشور فرانسه و مشاورین داخلی ایجاد الگویی بسیار موفق ، مدرن وپیشرفته در سطح دنیاست که راندمان تولید را به بیش از شش تن در هکتار و گونه های کاشت را نیز  متنوع و اقتصادی می نماید از طرفی با فیلتر گذاری ورودی و خروجی سایت برای اولین بار در کشور و حتی در خاورمیانه طراحی بی نظیری صورت گرفته است که عملیات اجرایی ساخت تاسیسات زیربنایی با سرمایه گذاری بالغ بر 350 میلیارد ریال با 80 درصد سرمایه گذاری خارجی و 20 درصد سرمایه گذاری داخلی در شهریورماه سال 1385 آغاز شده است .و پیشبینی می گردد کل سایت(1500 هکتار ) تا پایان سال 1387 به بهره برداری برسد .لازم به ذکر است تحقیقات و مطالعات لازم برای طراحی و ساخت اسکله های تنگ و گواتر شروع شده است .

 استقرار کارشناسان خارجی و آموزش مستمر پرورش دهندگان و اجرای پروژه های مشترک با سایر کشورها برای اولین بار در کشور

با استقرار کارشناسان خارجی میزان برداشت میگو در تعدادی از استخرهای مزارع پرورش میگو به حدود سه تن در هکتار بالغ گردیده و   در جهت ارتقای اطلاعات پرورش دهندگان به طور هفتگی کلاسهای آموزشی در طول دوره پرورش برگزار و در راستای اجرای بهینه پروژه های مربوط به پرورش میگو و استفاده از دانش کشورهای صاحب نظر پروژه ای با کمک و همکاری دولت ایتالیا و مشارکت سازمان ملل متحد انجام پذیرفته است و همچنین استفاده از هواده برای افزایش تولید در واحد سطح که خود تحولی عظیم در بخش صنعت میگو استان می باشد .